مفهوم کیفیت زندگی یکی از اساسی ترین مفاهیم توسعه در عصر حاضر است که به بررسی و ارزیابی رفاه عمومی فرد و جامعه می پردازد. این مفهوم گرچه جدید نیست و از دیرباز مورد توجه بوده است، اما اکنون در طیف گسترده ای از زمینه های توسعه، سلامت و سیاست مورد استفاده قرار می گیرد؛ به گونه ای که می توان آن را پارادایمی نوین نامید. اندازه گیری کیفیت زندگی معمولا مستلزم کاربرد شاخص ها به شکل ذهنی یا عینی و به ندرت با هر دو نوع شاخص بوده است. محله های در حال گذار شهری با داشتن موقعیت ویژه، کیفیت زندگی متمایزی دارند، که ساکنان محلی را با فرصت ها و چالش های متعددی روبرو می سازند. هدف اصلی پژوهش حاضر سنجش کیفیت زندگی در محله های "درحال گذار شهری" با اتکا به شاخص های ذهنی بوده است. برای این منظور 244 پرسشنامه در بین ساکنین محله دروازه شمیران توزیع و داده های حاصل، بررسی و تحلیل شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر اکتشافی است. نتایج پژوهش نشان داد که کیفیت زندگی در محله دروازه شمیران در سطح پایینی است، به گونه ای که 64.3 درصد از ساکنان محله از کیفیت زندگی خود ناراضی هستند. بیشترین نارضایتی ساکنین مربوط به قلمرو محیط زیست محله و کمترین نارضایتی مربوط به قلمرو دسترسی بوده است. قلمرو مسکن و کیفیت تسهیلات خدماتی بیشترین تاثیر را بر کیفیت زندگی ساکنین محله دروازه شمیران داشته است. بنا به استناد جامعه آماری، نتایج مطالعه نشان می دهد که "درحال گذار بودن" این محله، عاملی مهم در کاهش کیفیت زندگی ساکنین است.

مساله و هدف: زندگی در جوامع دروازه دار موجب افزایش احساس امنیت ساکنان آنها می شود،کدام ویژگی کالبدی این جوامع در میزان احساس امنیت ساکنان نقش موثر و معناداری دارد؟ هدف اصلی این پژوهش بررسی نقش جوامع دروازه دار در ارتقای احساس امنیت ساکنان ناحیه های شهری شهر فارس است.روش: با توجه به شواهدی ضد و نقیض در مورد تاثیر جوامع دروازه دار بر احساس امنیت و پیوندهای اجتماعی بین ساکنان، در این تحقیق ساکنان مجتمع های دروازه دار و ساکنان نواحی اطراف آنها به عنوان دو گروه اصلی مورد مقایسه قرار گرفته اند. بدین منظور مطالعه میدانی در دو ناحیه متفاوت در شهر شیراز و مشتمل بر انتخاب تعداد هشت مجتمع مسکونی دروازه دار انجام گرفته است. از مجموع حدود 14000 خانوار ساکن در این مجتمع ها و منطقه پیرامونی آنها تعداد 400 مورد به صورت تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. با استفاده از پرسشنامه هایی که بر مبنای مبانی نظری موجود تنظیم شده و توسط سرپرست خانوار یا همسر او پاسخ داده شده است، اطلاعات فردی و اقتصادی - اجتماعی جمع آوری و احساس امنیت ساکنان جوامع دروازه دار مورد مطالعه و منطقه بافر اطراف آنها ارزیابی گردیده است.یافته ها: نتایج تحقیق نشان می دهد که جوامع دروازه دار در صورتی که با نظارت رسمی همراه باشند به میزان قابل توجهی در افزایش احساس امنیت ساکنان موثر هستند. احساس امنیت در بین ساکنان آنها به طور مستقیم از سطح کنترل رسمی ورودی و خروجی ها و عوامل اجتماعی (مانند همبستگی اجتماعی، روابط بین همسایه ها و حس تعلق به جامعه محلی) تاثیر می پذیرد. از بین ویژگی های کالبدی جوامع دروازه دار، وجود دروازه قابل کنترل بیشترین تاثیر را بر میزان امنیت ساکنان دارد. همچنین شاخص همبستگی اجتماعی در بین ساکنان جوامع دروازه دار مورد مطالعه به میزان قابل توجهی بیشتر از سایرین بوده است. در حالی که در شاخص کیفیت زندگی از نظر ساکنان بین جوامع دروازه دار و منطقه اطراف آنها تفاوت معناداری مشاهده نشده است.

مطالعه بی نظمی‎ها و آسیب های اجتماعی همراه با علل و انگیزه های پیدایی آن ها و نیز شیوه های پیشگیری و درمان این پدیده ها، به انضمام مطالعه شرایط بیمارگونه اجتماعی است؛ زیرا خاستگاه اصلی آسیب‎ها و کژ رفتاری های اجتماعی را باید در کل حیات اجتماعی و نوع خاص روابط انسانی جستجو کرد. نابسامانی‎های اقتصادی – اجتماعی چون: فقر، تورم، گرانی و دیگر عواملی که باعث محرومیت می شوند، زمینه مساعدی را برای انواع مختلف آسیب های اجتماعی فراهم می آورند. ازاین رو مفهوم آسیب شناسی گستره وسیعی پیدا می کند و از ابعاد ارزشی و کاربردی فراوانی برخوردار می گردد. محله هرندی به‎عنوان یکی از محله های جنوب شهر تهران است که علیرغم پیشینۀ تاریخی و حتی اقتصادی-اجتماعی طولانی، امروزه به یکی از محلات پرمسئله و پرآسیب شهر تبدیل شده است (پروین و دیگران 1392). به گونه‎ای که از آن می‎توان به‎عنوان یک محلۀ رهاشده یا فروپاشیده اشاره کرد. باوجود مداخلات مقطعی و سطحی که در سطح محلۀ هرندی-عمدتاً در سطح فیزیکی و نه اجتماعی-انجام شده است همچنان در این محله آسیب های اجتماعی آشکار و پنهان رخ می دهد. وجود بافت فرسوده و قدیمی، انواع خانواده های نابسامان، درگیری و نزاع و. . . همه نشان از وضعیت نابسامان و رهاشدۀ این محلۀ شهری دارد. هدف اصلی این پژوهش تبیین آسیب شناختی علل پایداری آسیب‏های اجتماعی و اقتصادی محله دروازه غار تهران طی 10 سال منتهی به سال 1398 است. همچنین در این پژوهش به تبیین شرایط تداوم بخش آسیب‎های اجتماعی و اقتصادی محله دروازه غار تهران، تبیین بافتارهای زمینه‎‎ساز آسیب‎های اجتماعی و اقتصادی این محله، و تبیین پیامدهای آسیب‎های اجتماعی و اقتصادی در آن می پردازیم.

اهداف و زمینه ها در این پژوهش سعی شده است الگویی برای بازآفرینی پایدار بافت تاریخی محلات دروازه ری و بازار قم با رویکرد یکپارچه ارایه شود. هدف این پژوهش شناسایی شاخص هایی برای رسیدن به الگوی بازآفرینی پایدار متناسب و کارآمد به منظور ارتقاء منزلت اجتماعی و کارکردهای اقتصادی در محلات مورد نظر است. از آنجا که بافت تاریخی شهر قم دارای عناصر باارزش تاریخی، ظرفیت بالای گردشگری و سابقه فعالیت های مهم اجتماعی، فرهنگی-مذهبی و اقتصادی است، ضرورت دارد به این بافت ها به عنوان یکی از اجزای مهم شهر توجه شود. روش شناسی روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش متخصصان و کارشناسان فعال در حوزه بازآفرینی شهری در نظام مدیریت شهری قم و ساکنان محلات تاریخی دروازه ری و بازار قم بوده است. حجم نمونه به تعداد 50 نفر انتخاب گردید که از این تعداد، 10 نفر کارشناسان و 40 نفر ساکنان محلات مورد نظر بوده اند. روش تعیین حجم نمونه، کفایت تعداد نمونه و اشباع نظر افراد مصاحبه شونده بوده است. روش تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از تحلیل محتوا و کدگذاری مقولات و همچنین تحلیل SWOT بوده است. یافته ها یافته های پژوهش نشان داد که بازآفرینی پایدار دارای چهار بعد شامل ابعاد اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیست محیطی است. به دلیل اینکه این ابعاد با یکدیگر در ارتباط هستند، بایستی تمام آن ها یکجا نگریسته شوند. برای این منظور بازآفرینی پایدار در گرو اقدام یکپارچه و جامع می تواند گام های موثرتری برای احیاء و باززنده سازی بافت های فرسوده رقم بزند. نتیجه گیری نتایج حاصل حاکی از آن است که نبود نگاه یکپارچه باعث شده است که بسیاری از مولفه های فرسودگی و زوال شهری بر طرح ها و اقدامات بازآفرینی سایه افکنده و ساکنان این محلات به مرور زمان از صحنه برنامه ریزی و سیاست گذاری کنار گذاشته شوند.

گمانه زنی درباره دین تولیدکنندگان مفرغ های عصر آهن لرستان همواره با نظرات متناقضی همراه بوده است. تحلیل نقوش سماوی روی مفرغ های لرستان می تواند بخشی از ابهامات موجود در این باره روشن سازد. در میان مفرغ های لرستان کاسه اختری مملو از نقوش سماوی وجود دارد. در مقاله حاضر برای نخستین بار نقوش سماوی دو بخش 4 و 8 این کاسه براساس مفاهیم میتولوژیک ادیان هندوآریایی و منابع متنی ایران باستان تفسیر شدند. روش پژوهش «توصیفی-تحلیلی» است و داده های پژوهش از منابع موزه ای و کتابخانه ای گردآوری شدند. طبق یافته های پژوهش دو بخش (الف)4 و 8 رمزی از دو کفه ترازوی کیهانی هستند و دو بخش (ب)4 و 8 کاسه بر دروازه های کیهانی «پدران» و «دیوان» دلالت دارند. مرکز کاسه رمزی از قطب آسمان و «دروازه خدایان» است. کسی که به واسطه تشرّف به اسرار کبیر به مرکز وجود خویش و به مرکز هستی بازگشته بود، با عبور از «دروازه خدایان» با ذات خدا یگانه می گشت. از «دروازه پدران» اما دوباره به گیتی بازمی گشتند. در سنت ایرانی به ترتیب دو خدای «میترا» و «کیوان» نگاهبانی از دو دروازه «خدایان» و «پدران» را برعهده داشتند. چنین می نماید که بر کاسه برخلاف سنت هندی «دروازه خدایان» با سمبولیسم قطبی ارتباط دارد، نه با سمبولیسم خورشیدی.

در نوشتار حاضر ضمن معرفی انواع دروازه ها، به معرفی و تجزیه و تحلیل دروازه قرآن شیراز پرداخته و ویژگی های آن مورد بررسی قرار گرفته است.دروازه قرآن به عنوان یکی از دروازه های شهری شیراز مطرح بوده ولی ضمن مطالعات انجام شده، این دروازه با ویژگی های خاص، به عنوان یک دروازه سمبلیک، در راستای اعتقادات مذهبی مردم به وجود آمده که با توسعه و گسترش شهر و از بین رفتن حصار شهر در اواخر دوره قاجار، نقش دروازه شهری پیدا نموده است.نقش ارتباطی و موقعیت خاص و ویژه دروازه قرآن یعنی تنگ ا... اکبر که تنها راه ارتباطی جلگه شیراز با قسمت های شمال باختری فارس بوده، تاثیراتی که مکان و محیط پیرامون آن بر روی مسافران می گذارد، همراه با اهداف و انگیزه های فرهنگی و مذهبی باعث تجلی یافتن احساس، مسافران در معماری این بنا گردیده است و این دروازه سمبلیک شهر شیراز را از ارزش خاصی برخوردار نموده است.در سال های اخیر به جهت گسترش و تعریض مسیر ورودی شهر، بدون توجه به فلسفه وجودی دروازه قرآن و با طراحی نامناسب (از نظر مفهوم معنوی) این بنای با ارزش به صورت یک عنصر شهری، به دور از مسایل معنوی، در کنار مسیر ورود به شهر همانند دیگر کالبدهای معماری قرار گرفته است.نوشتار حاضر، سعی دارد که بتواند با مداقه و تعمق به این بنا، سهم کوچکی در جهت چگونگی دخل و تصرف در بناها و بافت های با ارزش تاریخی و فرهنگی این مرز و بوم داشته، تا قبل از ارایه و پیاده نمودن هر طرحی در این گونه بناها و بافت های اطراف آن ها علاوه بر بعد کالبدی و مادی بنا به بعد معنوی و فلسفه وجودی آن توجه شود.

لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.